Nadmierne wypadanie włosów nie zawsze oznacza trwałe łysienie, a czasami jest reakcją organizmu na przebytą chorobę, silny stres, poród lub gwałtowną utratę masy ciała. Co ciekawe, pierwsze objawy mogą pojawić się dopiero po kilku miesiącach od wydarzenia, które zaburzyło naturalny cykl wzrostu włosów. Tak właśnie przebiega łysienie telogenowe, jedna z częstych przyczyn rozproszonego przerzedzenia włosów.
Czym jest łysienie telogenowe i jak wpływa na włosy?
Łysienie telogenowe (ang. telogen effluvium) to zaburzenie cyklu włosowego prowadzące do nadmiernego wypadania włosów, zwykle na całej powierzchni skóry głowy. Dochodzi do niego, gdy większa niż zazwyczaj liczba mieszków włosowych przedwcześnie przechodzi z fazy aktywnego wzrostu do fazy spoczynku. W prawidłowych warunkach włosy nie rosną jednocześnie, a każdy mieszek włosowy przechodzi kolejne etapy cyklu, dzięki czemu codzienna utrata części włosów pozostaje niemal niezauważalna.
Cykl życia włosa obejmuje trzy główne fazy:
- Anagen, czyli fazę wzrostu, podczas której mieszek włosowy intensywnie wytwarza włos. Zwykle znajduje się w niej około 85% włosów na skórze głowy.
- Katagen, krótką fazę przejściową, w której aktywny wzrost włosa zostaje zahamowany.
- Telogen, czyli fazę spoczynku, obejmującą zazwyczaj około 10–15% włosów. Po jej zakończeniu stary włos wypada, a mieszek rozpoczyna kolejny cykl wzrostu.
Naturalna utrata kilkudziesięciu włosów dziennie nie jest więc powodem do niepokoju, a problem pojawia się wtedy, gdy znacznie więcej mieszków włosowych przechodzi do fazy telogenu. W niektórych przypadkach odsetek ten może wzrosnąć do 30% lub nawet więcej.
Jakie są przyczyny łysienia telogenowego?
Za zaburzenie cyklu wzrostu włosów mogą odpowiadać zarówno czynniki fizyczne, jak i psychiczne. Organizm reaguje na poważne obciążenie, zmieniając aktywność mieszków włosowych i nie musi przy tym dochodzić do ich trwałego uszkodzenia.
Do najczęstszych przyczyn łysienia telogenowego należą:
- Silny stres psychiczny, związany np. z trudnymi doświadczeniami życiowymi.
- Poród, po którym zmiany hormonalne mogą powodować przejściowe, nasilone wypadanie włosów.
- Ciężkie infekcje i choroby przebiegające z wysoką gorączką.
- Operacje chirurgiczne i poważne urazy, stanowiące znaczne obciążenie dla organizmu.
- Gwałtowna utrata masy ciała, szczególnie w następstwie restrykcyjnych diet i niedostatecznej podaży kalorii.
- Niedobory żywieniowe, w tym niedobór żelaza lub białka.
- Zmiany hormonalne, np. po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej.
- Niektóre leki, które mogą wpływać na prawidłowy cykl włosowy.
- Choroby skóry głowy, zwłaszcza przebiegające z nasilonym stanem zapalnym.
Nie zawsze można ustalić konkretny czynnik odpowiedzialny za utratę włosów, ponieważ u części pacjentów mimo przeprowadzonego wywiadu i badań przyczyna pozostaje nieznana. Samo łysienie telogenowe nie jest chorobą dziedziczną i może wystąpić u kobiet i mężczyzn w różnym wieku, chociaż niektóre sytuacje, takie jak okres poporodowy, dotyczą określonych grup pacjentów.
Jak rozpoznać łysienie telogenowe? Objawy widoczne podczas mycia włosów
Najbardziej charakterystycznym objawem jest nagłe zwiększenie liczby wypadających włosów. Osoby z tym zaburzeniem często zauważają ich znacznie więcej na szczotce, grzebieniu, poduszce albo w odpływie prysznica. W przeciwieństwie do łysienia plackowatego utrata włosów ma zazwyczaj charakter rozproszony i nie powstają wyraźnie odgraniczone, całkowicie pozbawione włosów obszary. Zamiast tego stopniowo zmniejsza się objętość fryzury, a włosy sprawiają wrażenie cieńszych i mniej gęstych. Przy bardziej nasilonym przebiegu skóra głowy może stawać się widoczna, zwłaszcza w okolicy przedziałka – zwykle nie występują dodatkowe dolegliwości skórne, a u niektórych osób pojawia się jednak tkliwość, pieczenie lub nieprzyjemne odczucia w obrębie skóry głowy. Objawy te określa się mianem trichodynii.
Łysienie telogenowe, a androgenowe. Czym różnią się te schorzenia?
Oba rodzaje łysienia mogą prowadzić do zmniejszenia gęstości włosów, jednak ich mechanizmy są odmienne. W łysieniu telogenowym dochodzi przede wszystkim do zaburzenia cyklu wzrostu włosa, a wypadanie jest często nagłe, rozproszone i związane z określonym wydarzeniem, takim jak choroba lub silny stres.
Łysienie androgenowe wiąże się natomiast ze stopniową miniaturyzacją mieszków włosowych. U mężczyzn charakterystyczne jest cofanie się linii włosów i przerzedzenie w okolicy szczytu głowy, a u kobiet częściej obserwuje się poszerzanie przedziałka oraz zmniejszanie gęstości włosów na czubku głowy.
Oba zaburzenia mogą również współistnieć i zdarza się, że intensywne wypadanie włosów w przebiegu łysienia telogenowego ujawnia wcześniej niezauważone objawy łysienia androgenowego.
Jak dermatolog diagnozuje łysienie telogenowe?
Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie medycznym oraz ocenie skóry głowy i włosów. Dermatolog może zapytać o przebyte infekcje, przyjmowane leki, zmiany masy ciała, sposób odżywiania oraz stresujące wydarzenia z ostatnich miesięcy.
Jednym z elementów badania jest test pociągania włosów, określany jako hair pull test. Lekarz delikatnie pociąga niewielki pęczek włosów, oceniając liczbę tych, które łatwo wypadają. Wynik zależy między innymi od aktualnej aktywności procesu oraz czasu, jaki upłynął od ostatniego mycia włosów. Pomocna bywa również trichoskopia, czyli oglądanie skóry głowy i mieszków włosowych w powiększeniu, która pozwala wykryć cechy sugerujące inne rodzaje łysienia.
W zależności od objawów i historii choroby lekarz może zlecić badania laboratoryjne, w tym morfologię krwi, oznaczenie ferrytyny lub TSH, które umożliwiają ocenę potencjalnych niedoborów oraz zaburzeń funkcjonowania tarczycy. Biopsja skóry głowy wykonywana jest rzadko, przede wszystkim wtedy, gdy rozpoznanie pozostaje niejasne.
Czy włosy odrosną po łysieniu telogenowym?
W większości przypadków rokowanie jest dobre, ponieważ mieszki włosowe zachowują zdolność do produkcji nowych włosów. Ostre łysienie telogenowe zazwyczaj ustępuje samoistnie – nasilone wypadanie może utrzymywać się przez kilka miesięcy, a następnie stopniowo słabnie. Pojawiające się nowe włosy początkowo są krótkie, dlatego odzyskanie wcześniejszej objętości fryzury wymaga czasu. Należy pamiętać, że zakończenie nadmiernego wypadania nie oznacza natychmiastowego powrotu do dawnej gęstości włosów, a odbudowa fryzury może trwać kolejne miesiące, zależnie od długości włosów i indywidualnego tempa ich wzrostu.
Jeżeli nadmierna utrata włosów utrzymuje się ponad sześć miesięcy, mówi się o przewlekłym łysieniu telogenowym. Taka sytuacja wymaga ponownej oceny możliwych przyczyn, ponieważ problem może być związany z utrzymującym się czynnikiem wywołującym lub współistniejącym schorzeniem.
Leczenie łysienia telogenowego. Czy potrzebne są leki i suplementy?
Nie istnieje jedna uniwersalna metoda leczenia, która przyspieszy odrastanie włosów u wszystkich pacjentów. W przypadku ostrego łysienia telogenowego najważniejsze jest rozpoznanie i jeśli to możliwe, wyeliminowanie czynnika odpowiedzialnego za zaburzenie cyklu włosowego.
Jeżeli przyczyną jest niedobór żelaza, lekarz może zalecić jego uzupełnienie, a przy zaburzeniach hormonalnych lub chorobach tarczycy konieczne może być leczenie choroby podstawowej. Suplementacja witamin i minerałów bez potwierdzonego niedoboru nie daje gwarancji ograniczenia wypadania włosów. Nie należy również samodzielnie odstawiać leków, nawet jeśli istnieje podejrzenie, że to właśnie one wywołały problem.
W przypadkach przewlekłych lub współistniejącego łysienia androgenowego, dermatolog może rozważyć inne metody postępowania, dostosowane do rozpoznania.
Jak dbać o włosy podczas łysienia telogenowego?
Chociaż codzienna pielęgnacja nie zatrzyma bezpośrednio zaburzeń cyklu włosowego, może ograniczyć mechaniczne uszkodzenia i poprawić kondycję pozostałych włosów.
Warto przede wszystkim unikać agresywnego rozczesywania, intensywnego pocierania ręcznikiem oraz ciasnych fryzur, które powodują nadmierne naprężenie włosów. Pomocne jest także ograniczenie częstego używania prostownic i lokówek oraz zabiegów chemicznych, takich jak rozjaśnianie czy trwałe prostowanie. Duże znaczenie ma sposób odżywiania, a dieta powinna dostarczać odpowiedniej ilości energii, białka, żelaza oraz pozostałych składników niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Szczególną ostrożność należy zachować podczas stosowania diet o bardzo niskiej kaloryczności, ponieważ gwałtowna redukcja masy ciała może nasilać utratę włosów.
Osoby, u których doszło do widocznego przerzedzenia fryzury, mogą korzystać z kosmetyków zwiększających objętość, pudrów maskujących lub specjalnych włókien keratynowych – preparaty te nie leczą łysienia, ale pomagają zmniejszyć widoczność skóry głowy.
Jeżeli nadmierne wypadanie nie ustępuje, nasila się lub towarzyszą mu inne objawy, takie jak zaczerwienienie, świąd czy powstawanie miejsc całkowicie pozbawionych włosów, wskazana jest konsultacja dermatologiczna, która pozwoli ustalić, czy rzeczywiście chodzi o łysienie telogenowe, czy też konieczne jest poszukiwanie innej przyczyny utraty włosów.
Źródło: https://www.bad.org.uk/pils/telogen-effluvium