Kosmetyki mogą z czasem tracić swoje właściwości, zmieniać konsystencję, a nawet stać się niebezpieczne dla zdrowia. Trwałość kosmetyków zależy nie tylko od składu, ale również od sposobu przechowywania i codziennego użytkowania. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) wyjaśnia, jakie czynniki wpływają na okres przydatności produktów kosmetycznych, kiedy należy je wyrzucić i jak ograniczyć ryzyko ich zanieczyszczenia.
Czym jest okres przydatności kosmetyków?
Okres przydatności kosmetyków oznacza czas, w którym produkty powiny zachowywać swój wygląd, właściwości i skuteczność, a jednocześnie pozostawać bezpieczne dla osób, które ich używają. Nie jest on jednak jednakowy dla wszystkich kosmetyków i zależy od rodzaju preparatu, sposobu jego stosowania oraz warunków, w jakich jest przechowywany. FDA zwraca uwagę, że wraz z upływem czasu produkty kosmetyczne mogą ulegać różnym zmianom, które wpływają zarówno na ich jakość, jak i bezpieczeństwo.
Co wpływa na trwałość kosmetyków? Czynniki, które mogą przyspieszać ich psucie
Kosmetyki stopniowo tracą swoje właściwości z wielu powodów, a jednym z najczęstszych jest kontakt z mikroorganizmami, takimi jak bakterie, pleśnie i drożdże. Mogą one przedostawać się do produktu podczas codziennego użytkowania, na przykład wtedy, gdy nabieramy krem palcami. W ograniczaniu rozwoju drobnoustrojów pomagają substancje konserwujące, ale z biegiem czasu również one mogą ulegać rozkładowi, przez co produkt staje się bardziej podatny na zanieczyszczenie mikrobiologiczne.
Na trwałość kosmetyków wpływają także inne czynniki:
- Kontakt z aplikatorami – szczoteczki do tuszu do rzęs i inne akcesoria mogą przenosić bakterie oraz grzyby do produktu przy każdym użyciu.
- Rozdzielanie się składników – emulsje, czyli mieszaniny wody i oleju, mogą z czasem tracić jednorodną konsystencję.
- Wilgoć – przechowywanie kosmetyków w wilgotnych pomieszczeniach, takich jak łazienka, może sprzyjać rozwojowi mikroorganizmów.
- Wysychanie – niektóre preparaty stopniowo tracą wilgoć, przez co twardnieją lub zaczynają pękać.
- Temperatura, światło słoneczne i powietrze – narażenie na te czynniki może prowadzić do zmian koloru, konsystencji oraz pojawienia się nieprzyjemnego zapachu.
Które kosmetyki mają najkrótszy okres przydatności?
Nie wszystkie produkty kosmetyczne zachowują swoje właściwości przez taki sam czas, a szczególną ostrożność należy zachować w przypadku preparatów przeznaczonych do pielęgnacji i makijażu okolic oczu, ponieważ ich zanieczyszczenie może prowadzić do poważnych infekcji.
Przykładem jest tusz do rzęs, który podczas każdego użycia ma kontakt z drobnoustrojami i z tego powodu producenci zazwyczaj zalecają wyrzucenie go po upływie dwóch do czterech miesięcy od zakupu.
Czy kosmetyki muszą mieć datę ważności? Przepisy FDA
W Stanach Zjednoczonych nie obowiązują przepisy nakazujące producentom umieszczanie na etykietach kosmetyków określonego okresu przydatności do użycia ani daty ważności. Nie oznacza to jednak, że firmy są zwolnione z odpowiedzialności za bezpieczeństwo swoich produktów, a FDA wskazuje, że to właśnie oni powinni ustalać, jak długo kosmetyki zachowują odpowiednią jakość i mogą być bezpiecznie stosowane.
Istotne znaczenie ma również klasyfikacja produktu, ponieważ nie wszystkie preparaty wykorzystywane do pielęgnacji ciała są (w świetle amerykańskiego prawa) uznawane wyłącznie za kosmetyki. Niektóre, między innymi preparaty przeciwsłoneczne oraz produkty lecznicze stosowane w leczeniu trądziku, podlegają regulacjom dotyczącym leków.
Istnieją także produkty zaliczane jednocześnie do obu kategorii i dotyczy to na przykład niektórych kosmetyków do makijażu oraz kremów nawilżających, które zapewniają ochronę przeciwsłoneczną oznaczoną współczynnikiem SPF.
W przypadku leków, również tych będących jednocześnie kosmetykami, obowiązują dodatkowe wymagania. Zgodnie z przepisami 21 CFR 211 muszą one przechodzić badania stabilności, a na ich opakowaniach powinna znajdować się data ważności. Producent ma obowiązek zapewnić, że preparat pozostanie bezpieczny i skuteczny do wskazanego terminu.
Więcej informacji na temat rozróżnienia poszczególnych kategorii produktów FDA przedstawia w materiale: Czy to kosmetyk, lek, czy jedno i drugie? (A może mydło?).
Jak producenci sprawdzają trwałość kosmetyków?
Na podstawie kontroli przeprowadzanych u producentów FDA wskazuje, że część firm wykonuje badania pozwalające ocenić zachowanie kosmetyków w różnych warunkach. Próbki produktów poddawane są działaniu odmiennych temperatur i poziomów wilgotności, dzięki czemu można sprawdzić, jak czynniki środowiskowe wpływają na ich właściwości oraz przez jaki czas pozostają bezpieczne i zdatne do użycia w normalnych warunkach.
Niektórzy producenci monitorują również czas przechowywania kosmetyków w sklepach, a gdy zbliża się moment, w którym produkt powinien zostać wycofany ze sprzedaży, informują o tym sprzedawców. Amerykańskie przepisy nie wymagają jednak od firm kosmetycznych przekazywania FDA informacji o przeprowadzonych testach trwałości ani o sposobie monitorowania produktów dostępnych na rynku, a osoby zainteresowane metodami stosowanymi przez konkretnego producenta powinny skontaktować się bezpośrednio z daną firmą.
Jak bezpiecznie przechowywać i używać kosmetyków?
Na rzeczywisty okres przydatności produktu wpływają również nawyki osób, które ich używają. Odpowiednie obchodzenie się z kosmetykami może ograniczyć ryzyko ich zanieczyszczenia i przedwczesnej utraty właściwości.
FDA przedstawia kilka zasad, których warto przestrzegać podczas codziennej pielęgnacji.
Nie próbuj przywracać konsystencji wyschniętemu tuszowi do rzęs. Jeżeli produkt wysechł, należy go wyrzucić, a dodawanie wody, a tym bardziej śliny, może doprowadzić do przedostania się bakterii do opakowania. W przypadku infekcji oka należy skonsultować się z lekarzem, zaprzestać używania kosmetyków przeznaczonych do okolic oczu i wyrzucić te stosowane w momencie wystąpienia zakażenia.
Nie pożyczaj kosmetyków innym osobom. Wspólne korzystanie z produktów może prowadzić do przenoszenia infekcji. Szczególną ostrożność należy zachować podczas używania testerów dostępnych w drogeriach i na stoiskach kosmetycznych, które są bardziej narażone na zanieczyszczenie niż produkty używane w domu. Jeśli konieczne jest przetestowanie kosmetyku przed zakupem, należy skorzystać z nowego, nieużywanego aplikatora, na przykład czystego wacika.
Dbaj o czystość opakowań i aplikatorów. Regularne utrzymywanie ich w czystości pomaga ograniczać ryzyko przenoszenia drobnoustrojów do kosmetyków.
Unikaj przechowywania produktów w wysokiej temperaturze. Nie należy pozostawiać kosmetyków w miejscach narażonych na intensywne działanie ciepła, takich jak nagrzany samochód. Wysoka temperatura może przyspieszać rozkład substancji konserwujących, a tym samym sprzyjać namnażaniu bakterii i grzybów.
Zachowaj ostrożność przy zakupie kosmetyków z niepewnych źródeł. Dotyczy to zwłaszcza produktów oferowanych na pchlich targach i odsprzedawanych przez internet. Niektóre mogą być przeterminowane, wcześniej używane, rozcieńczone lub w inny sposób zmodyfikowane. Istnieje również ryzyko zakupu podróbki zamiast oryginalnego kosmetyku.
Źródło: https://www.fda.gov/cosmetics/cosmetics-labeling/shelf-life-and-expiration-dating-cosmetics